Zemlja vatre i leda

Zemlja vatre i leda

Island. Ledena zemlja. ”Planinska kraljica sa ledenom dijademom na glavi i žarom u nedrima” – tako se ova država naziva u sagama, pisanim i usmenim predanjima o životu i običajima starih Islanđana
U srednjem veku sage su zapisivane u samostanima i seoskim imanjima, a zatim vekovima prenošene s kolena na koleno tokom dugih večeri pri svetlu sveće ili lampe sa ribljim uljem.
Ovo ostrvo – država u severnom delu Atlantskog okeana prostire se na površini od 103 000 kvadratnih kilometara.
To je, ustvari, podmorsko uzvišenje koje se prostire između obala Škotske i Grenlanda i predstavlja prirodnu barijeru koja sprečava da hladna voda Severnog ledenog okeana prodire prema jugu. Jedan ogranak Golfske struje dopire do Islanda sa zapada i severa.
Istočna grenlandska struja prodire do severoistočne obale ostrva i rashlađuje je u priličnoj meri. U najhladnijim mesecima temperatura vode na površini mora iznosi samo 1-2 stepena, a leti od 7 – 9 C.
Ponekad, hladna voda napravi velike količine santi. Vetrovi i struje mogu ih naneti u golfsku struju, pa tako nastavljaju put prema Istoku.
U takvim slučajevima može se dogoditi da led blokira severnu i istočnu obalu ostrva, što izaziva velike teškoće.
Ova zemlja je zbog tog leda verovatno i dobila svoje ime kao što to navodi Are, jedan od sastavljača kraljevskih saga.

Island je ostrvo vulkanskog porekla, jedno od seizmički i vulkanski najaktivnijih područja na svetu.
U prethodnih 600 godina oko 1/3 svetske lave izbačeno je na Islandu.
Na Islandu je registrovano ukupno 30 aktivnih vulkanskih sistema. Računajući i ugašene vulkane, na Islandu se nalazi ukupno 130 vulkana, od čega je njih 18 bar jednom eruptiralo od naseljavanja ostrva tokom poslednjih 900 godina.

U svetu najpoznatiji islandski vulkani su Hekla i Laki.
Vulkanskog porekla su i mnogobrojni gejziri.
Najveći od njih, Veliki gejzir, prilikom povremenih erupcija izbacuje vrelu vodu u obliku ogromnog vodoskoka prečnika 6-7 metara do visine od preko 70 metara.
Voda gejzira se koristi za zagrevanje stanova i drugih prostorija u glavnom gradu Rejkjaviku.

Najveća uzvišenja na Islandu su glečeri kojih ima dvadesetak i pokrivaju približno 11,5 posto ukupne površine ostrva ili 11 800 kvadratnih kilometara.
Najveći među njima, a istovremeno i najveći izvan Arktika i grenlanda je Vatna jekul.

Ledena masa ovog glečera, koja je mestimično debela i 100 metara, prostire se na površini od približno 8 100 kvadratnih kilometara. Vrh ovog glečera Hvanadalsúkur nalazi se na visini od 2109 m deo je vulkanskog masiva Erafjekul i najviši je vrh Islanda.
Vatnajekul je zapreminom najveća ledena kapa Evrope.
Ispod ledene kape Vatnajekula, kao i ispod ostalih glečera, nalazi se nekoliko vulkana.
Erupcije ovih vulkana dovele su do razvoja velikih džepova vode ispod leda
Ledena masa glečera je pucala i lomila se, a zatim sporo kretala niz planinske strane do mesta gde se led otapa. Ivične pukotine glečera odronjavale su se u pravcu otapanja. Otpoljena voda zatim je sama pronalazila svoj put neprestano menjajući svoje korito i ukopavajući nove useve.
Ove reke su uglavnom kratkog toka.
Reljef, koji svojim izgledom podseća na ledeno doba, zapanjuje čoveka svojom veličinom. Lice vatna jekula – a je prava slika nedirnute prirode – Izbrazdano je i kruto.

Vatnajekul je deo istimenog nacionalnog parka osnovanog 2008. godine. Nacionalni park Vatnajokul, polako je rastao i sada pokriva površinu od 14.141 kvadratnih kilometara , 14% zemlje. To je drugi po veličini nacionalni park u Evropi.
Deo je svetske baštine i fascinantno iskustvo za brojne turiste koji ga posećuju
Led skriva brojne planine, doline i visoravni. Sakriva čak i neke aktivne centralne vulkane, od kojih je Bardarbunga najveći, a Grimsvotn najaktivniji.
Dok se ledena kapa na najvišim visinama podiže na preko 2000 m nadmorske visine, baza glečera dostiže najnižu tačku 300 m ispod nivoa mora.

Nigde na Islandu, osim lednjaka Mirdalsjokul, ne pada više padavina ili više vode odlazi u more nego na južnoj strani Vatnajekul-a. U stvari, u Vatnajokulu ima toliko vode da bi islandskoj reci sa najvećim protokom Olfusa trebalo više od 200 godina da nosi ovu količinu vode u more.
Predeo koji okružuje lednik izuzetno je raznolik. Prema severu, visoravan je podeljena glacijalnim rekama, sa snažnim tokovima leti. Vulkani Askja, Kverkfjol i Snefjol nadvijaju se nad ovim regionom, zajedno sa planinom Herdibrjo. Nekada davno su ogromne glacijalne poplave isekle kanjon Jokul sar gljufur u severnim krajevima ove visoravni. Moćni vodopad Detifos i dalje grmi u gornjem kraju ovog kanjona.
Dalje na severu, veruje se da je nastao kanjon u obliku potkovice Asbirgi kada je Oðinov osmonogi konj Sleipnir zakoračio nogom sa nebesa.

Južnu stranu Vatnajekula karakterišu mnogi visoki, veličanstveni planinski grebeni, sa izlaznim lednicima koji se spuštaju između njih u nizine. Najjužniji deo lednika obavija centralni vulkan Oræfjekul i najviši vrh Islanda, Hvanadalsukur.
Zaklonjena visokim ledom, zelena oaza parka Skaftafetl gleda na crni pesak koji je na zapadnoj strani taložila reka Skeidara. Ovi peskovi su uglavnom sastavljeni od pepela koji potiče od čestih erupcija u Grimsvotnu, a na obalu ga donose jokulhlaups kako stanovnici nazivaju glacijalne poplave.
Značajne vulkanske aktivnosti takođe karakterišu pejzaž zapadno od Vatnajekul-a, gde su se dogodile dve najveće erupcije i izlivanja lave u istoriji, u Eldgi 934. i Lakagigaru 1783-1784.
Severozapadno od glečera je Vonarskard, živopisno područje sa visokim temperaturama i sliv između Severnog i Južnog Islanda.
Predeli nacionalnog parka Vatnajokull često su ekspolatisani i na filmskom platnu i u tv serijama.
Ovde su snimane scene i nekih filmova serijala o Džejmsu Bondu, Pogled na ubistvo i Umri drugi dan
Pejzaž lednika bio je inspiracija i za snimanje Blokbastera Lara Kroft – pljačkaš Grobnica i Betmen počinje kao i planetarno popularne serije Igra prestola.

Duboko ispod najvećeg glečera na Islandu,nalaze se skrivene pećine od leda, koje svojom lepotom privlače posetioce širom sveta da zavire u neverovatne zaleđene odaje kristalno plave boje.
Lepota islandskih ledenih pećina, starih više stotina godina, krije se u unutrašnjosti brega koji je često prekriven snegom. Zbog izrazito malih otvora, u pećine se najčešće ulazi četvoronoške.
Ipak, neprijatnost koja se može osetiti pri ulazu, potpuno se zaboravlja čim se napravi prvi korak unutar bilo koje od ovih ledenih lepotica.
Oni koji su posetili ove prirodne lepote kažu da se prvo primećuje plavetnilo „ledenog krova“ razliveno u 50 nijansi plave boje, koje oduzimaju dah svakom posetiocu.
Plavetnilo leda unutar pećina zavisi od doba godine, vremenskih uslova i vazdušnog pritiska, dok zraci sunca koji kroz njih prolaze, čine ledenu površinu svetlijom.
Osim neverovatne boje, u ledu se može primetiti talasasta tekstura, koja je nastala jakim udarima vetra.
Baš zbog teksture i plavetnila leda, koji liči na kristal, islandske pećine se popularno nazivaju i „kristalnim“, a mnogi kažu i da podsećaju na podvodne akvarijume, zbog vodenog svoda koji se prostire iznad glava posetioca.
Iako se nalaze na samom obodu severnog Atlantika, gde je velika hladnoća svakodnevna pojava, Kristalne pećine je najbolje posetiti tokom zimskog perioda, jer se u proleće temperature penju u plus i mogu izazvati povremeno topljenje leda.
Kad se pred vama nalazi takva prirodna lepota, koji mnogi upoređuju sa nestvarnom, hladnoća predstavlja zanemarljiv problem
Neki istraživači, koji su imali priliku da posete ove pećine kažu da podsećaju na one iz stripova i filmova o Supermenu, koje su izgrađene od vanzemaljskog kamena kriptonita.
Jednu od pećina, koju krase neverovatne kombinacije plavih i crnih nijansa, jedan istraživač nazvao je „pećinom severne svetlosti“, jer je njena unutrašnjost podsećala na čuveno svetlo noćnog neba na severu, tj. Auroru borealis.

Zemlja vatre i leda, predeo je gde je čovek još uvek svedok moćnog sukoba prirodnih sila koje samo delimično uspeva da pobedi i koje mu, uprkos svim dostignućima tehnike, još uvek dokazuju njegovu nemoć
Ali priroda ipak nije toliko surova prema onom ko je poštuje, ume da se prilagodi čoveku ako je čuva.
A Islanđani svoje divlje pitomo vulkansko ostrvo ne bi menjali ni za šta na svetu